Encomium Moriae

İz sürme sanatında, büyücülerin pek sık kullandığı "Kontrollü delilik" diye bir kavram varmış. Onlar bu yöntemi günlük sorunların dünyasındaki herkes ve herşeyle başa çıkmak için kullanırlarmış. Denetlenen aldanma sanatı veya eyleme bütünüyle kendini veriyormuş gibi görünme sanatı. Öyle iyi yapacaksınız ki, kimse farkına varamayacak. Herşeyin ayrılmaz bir parçası olarak kalırken her şeyden ayrı olmanın inceden inceye düşünülmüş sanatsal bir yöntemi bu.

Don Juan, bütün insanların her an saçmaladığını fakat büyücülerin saçmaladıklarının farkında olduğunu söyler. Bence ömrün, deliliğin yarattığı bir hayalden ibaret olduğu düşüncesi de bununla bağdaşmaktadır.

"Akıl ne kadar can sıkıcı ve azap vericiyse; delilik o kadar hafif ve keyiflidir. Hayatın kaynağını teşkil eder. Devam eden her şeyde delilikten bir parça vardır. Her güçlük karşısında başvurulan delilikler olmasa ne evlilikler devam eder ne savaşlar kahramanlar çıkarır, ne yaşlılık çekilir, ne de aşklar ve dostluklar yaşanır. Tüm bu insancıl ilişkilerin devamında aklın zincirlerinden kurtulup deliliğin özgür atmosferinden çalmalar vardır. En akıllı insanın bile ara sıra başvurduğu delilikler olmasa yaşam çekilmez bir hal alır. Aklın avantajlarıyla kendilerine bir statü ve paye alan bilgeler bu durumlarıyla o kadar özdeşleşirler ki bir süre sonra hezeyan ve buhranlar içinde kendi hayatlarına kendileri son verirler. Onlar aklın temsilcileri olduklarından neşe ve mutluluk veren delilikten mahrum kalmışlardır. 

İnsanın mutluluğunun önündeki engel akıl mıdır? Doğada en yetkin olgunun akıl olduğunu, dünyanın geçirdiği müthiş gelişmelere ve kolaylıklara karşın ruhi bunalımların gitgide arttığını göz önünde bulundurursak bunun yabana atılır bir fikir olmadığını görürüz. aklın düşünceyle kirlendiği, kötü yola saptığı ve doğal dengeyi bozduğu söylenebilir. Mutsuzluğun, ruh sıkıntılarının başlıca nedeni insanın doğasından koparılmasıdır. Aklın hakimiyetine giren insan mekanik bir hal almıştır. Halbuki en mutlu varlıklar kendi doğal akışlarında yaşayan, akla ihtiyaç duymayan canlılardır. Örneğin Arılar hem bahtiyardır hem de insandan daha başarılıdır. Çünkü aklın kuşatıcılığı altında hırsa ve intikama dalmaz."

Deliliğe Övgü - Desiderius ERASMUS